|
W wyniku tego na przełomie
roku 1989 i 1990, kiedy w Polsce zaczyna się wprowadzać przemiany
ustrojowe i gospodarcze; okazuje się, że gospodarka Górnego Śląska
jest przestarzała i nieefektywna. Dlatego też, przemiany te nie
tylko likwidują realny socjalizm i restrykcje z nim związane, ale
również pociągają za sobą szereg destruktywnych
procesów gospodarczych takich jak: spadek produkcji, masowe
bezrobocie, utrata znaczącego majątku przemysłowego na rzecz
zagranicznych firm.
Trudna sytuacja
gospodarcza regionu wpływa oczywiście na sytuację społeczną Śląska.
Proces decentralizacji państwa powoduje, iż z wieloma
problemami społecznymi i ekonomicznymi muszą radzić sobie gminy.
Niestety, problemy gospodarcze i społeczne narastają, a środki
przekazywane na poprawę sytuacji są ciągle niewystarczające.
W związku z tym pomoc gminy oraz innych instytucji powołanych do
zajmowania się tymi problemami przynosi nikłe i krótkotrwałe efekty.
Jest po prostu niewystarczająca.
Trudna sytuacja
ekonomiczna kraju i regionu powoduje pogarszanie się sytuacji
w wielu resortach społeczno-gospodarczych. Mieszkańcy Górnego Śląska
doświadczają trudności wynikających z niedofinansowania służby
zdrowia i szkolnictwa, borykają się z trudną sytuacją mieszkaniową
oraz obserwują niepokojący wzrost przestępczości (szczególnie wśród
nieletnich). Kryzys gospodarczy powoduje również wzrost poziomu
alkoholizmu i narkomanii w społeczeństwie. Należy tutaj podkreślić, iż szczególnie narażona na działanie zjawisk patologicznych jest instytucja rodziny. Ponosi ona największe koszty przemian społeczno-gospodarczych i najdotkliwiej odczuwa wzrost zachowań patologicznych w społeczeństwie
Bardzo ważne znaczenie dla
właściwego funkcjonowania rodziny mają finanse.
Dostateczne dochody
rodziny pozwalają na gromadzenie dóbr materialnych, określają sposób
gospodarowania pieniędzmi, możliwości spędzania wolnego czasu,
a także pozwalają rozwijać upodobania i zainteresowania
członków rodziny.
Tak więc utrata pracy
przez małżonków, lub ich niskie zarobki, w znaczący sposób
ograniczają możliwości rozwojowe rodziny.
Bezrobocie jednego
z rodziców lub obojga może powodować niską samoocenę, utratę
autorytetu w oczach innych członków rodziny, poczucie bezradności
i beznadziejności, zmniejszenie odporności psychicznej na sytuacje
trudne, co w konsekwencji może prowadzić do konfliktów małżeńskich
i rodzinnych, złego stanu zdrowia któregoś z rodziców, uzależnień,
czy nawet rozpadu związku małżeńskiego.
Bezrobocie wpływa również negatywnie na całe społeczeństwo, potęguje
patologie społeczne głównie alkoholizm, narkomanię i przestępczość.
Te prognozy mogą martwić
nas szczególnie dlatego, iż stopa bezrobocia w Polsce ciągle rośnie.
Pracy bezskutecznie poszukują nie tylko osoby słabo wykształcone,
ale często ludzie młodzi z wyższym wykształceniem, z wysokimi
kwalifikacjami.
W rozważaniach o rodzinie
w aspekcie społecznym, nie możemy pominąć faktu, iż jest ona
pierwszym i podstawowym środowiskiem, w którym odbywa się edukacja
i wychowanie dzieci. Rodzina stymuluje dziecko w sferze
intelektualnej, emocjonalnej, społecznej i osobowościowej. To
właśnie w rodzinie dziecko zaczyna postrzegać świat, uczy się mówić,
nawiązuje pierwsze kontakty społeczne, ujawnia wobec swoich bliskich
uczucia, kształtuje swoje wartości. Od rodziny i tego, jak stymuluje
dziecko w pierwszych latach życia, zależy czy będzie ono w chwili
rozpoczęcia nauki w szkole optymalnie przygotowane do wejścia w ten
etap życia. Nie tylko chodzi tu o wyposażenie dziecka w minimum
potrzebnej wiedzy. Dla funkcjonowania w szkole równie ważne jest to,
jak dziecko kontaktuje się z otoczeniem, czy potrafi żyć w grupie,
czy zna normy i zasady postępowania moralnego i społecznego.
Rodzina również powinna przygotować dziecko do pełnienia przez nie
w przyszłości ról społecznych, szczególnie ról małżeńskich
i rodzicielskich.
Ponieważ obecnie
w społeczeństwie normy i wartości nie są jednoznaczne, a nawet
preferowane jest przyjmowanie norm i wartości negatywnych, rola
rodziny w wychowaniu dziecka nabiera jeszcze większego znaczenia.
Niestety, okazuje się jednak, iż często rodziny nie są w stanie
wypełnić tej roli.
Jednym z powodów jest
z pewnością stale pogarszająca się sytuacja ekonomiczna i socjalna
rodzin związana z utratą pracy.
Rodzina obarczona
problemami ekonomicznymi nie potrafi zaspokoić podstawowych potrzeb
emocjonalnych dziecka takich jak: potrzeba bezpieczeństwa,
akceptacji, miłości, samorealizacji oraz kontaktu z innymi.
Należy w tym miejscu
zaznaczyć, iż pomiędzy rodziną a społeczeństwem istnieje więź
współzależności i współpracy. Stan rodziny determinuje społeczeństwo
i odwrotnie. Dobra kondycja jednego ogniwa powoduje dobre
funkcjonowanie drugiego, ale ta zależność może działać również
w drugą stronę. Zła kondycja rodzin, czy społeczeństwa powoduje
wzrost zjawisk patologicznych w drugim elemencie tej
współzależności.
Niestety, obecnie
obserwujemy w Polsce stopniowe pogarszanie się sytuacji rodziny oraz
kondycji społeczeństwa.
Jak wcześniej wspomniałam
bezrobocie wpływa na wzrost patologii w społeczeństwie, w najwyższym
stopniu dotyczy to alkoholizmu.
Z badań przeprowadzonych
w latach dziewięćdziesiątych wynika, że około 16 proc. osób
dorosłych deklaruje abstynencję, a około 8 proc. wypija ponad połowę
wszystkich napojów alkoholowych. Rośnie niestety spożycie alkoholu
przez kobiety i dzieci. Ministerstwo Edukacji Narodowej podaje, iż
w połowie lat dziewięćdziesiątych ponad 10 proc. dzieci w wieku
szkolnym wychowywało się w rodzinach, gdzie nadużywano alkoholu.
Okazuje się również, że większość dzieci pierwszy kontakt
z alkoholem ma już w wieku 12-13 lat.
Innym niepokojącym
zjawiskiem jest wzrost przestępczości wśród nieletnich.
Szczególnie niepokojące
jest to, iż młodociani aresztowani są coraz częściej za popełnienie
najcięższych przestępstw takich jak gwałty i morderstwa. Proces
demoralizacji rozpoczyna się od pozornie niegroźnych zachowań jak:
cwaniactwo, wagarowanie, brak poszanowania rodziców, nauczycieli.
Potem zachowania te przechodzą w coraz poważniejsze, jak :
organizowanie się w gangi, wymuszanie pieniędzy, zażywanie
narkotyków. Na samej górze piramidy tych zachowań znajdujemy właśnie
gwałty i kradzieże. Aby zapobiec demoralizacji swojego dziecka
rodzice powinni być wrażliwi na przejawy tych pierwszych, z pozoru
niegroźnych zachowań i na tym etapie próbować pomóc dziecku,
stosując własne, sprawdzone metody wychowawcze lub zwracając się do
specjalisty psychologa czy pedagoga. Nie podlega dyskusji fakt, że
im poważniejsze przewinienia, tym trudniej pomagać.
Myślę, iż nie trzeba również nikogo przekonywać, jak ogromne koszty
ponosi społeczeństwo, w którym te patologiczne zachowania się
upowszechniają. Koszty te są wielowymiarowe zarówno psychiczne, jak
i ekonomiczne.
Myślę, że dotychczasowe rozważania potwierdziły tezę ścisłego
powiązania rodziny ze społeczeństwem, w którym się znajduje. Od
rodziny oczekuje się otwarcia i uczestnictwa w życiu społeczeństwa,
natomiast społeczeństwo, poprzez swoje różnorodne instytucje,
powinno wspierać rodzinę, chronić ją przed czynnikami, które
zaburzają jej funkcjonowanie.
Jak wcześniej wspominałam
sytuacja ekonomiczna rodziny ma duży wpływ na wypełnianie jej
podstawowych funkcji, zależy ona od wielu czynników, takich jak:
- płace rodziców
- posiadane zasoby
materialne
- dochody ze świadczeń
społecznych
- liczba osób w rodzinie
- aktywność zawodowa
członków rodziny
- stan zdrowotny
członków rodziny
- wykształcenie
członków rodziny.
Często jest ona niezależna
od starań członków rodziny. W tej sytuacji państwo nie może zająć
stanowiska, iż jest to sprawa prywatna rodziny. Pomoc państwa wobec
problemów ekonomicznych jest konieczna. Mamy świadomość, iż brak
pracy, niskie dochody rodziny, brak mieszkania na dłuższy czas,
wtrąca rodzinę w stan ubóstwa i wyklucza ją z normalnego życia
społecznego.
Najbardziej poszkodowane
w tej sytuacji są dzieci, którym ubóstwo utrudnia możliwość
optymalnego rozwoju.
Państwo polskie
wypracowało następujące formy finansowej pomocy rodzinie:
- renta z tytułu
niezdolności do pracy
- renta z tytułu
niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub z tytułu
choroby
- zasiłki rodzinne
- zasiłek pielęgnacyjny
- zasiłki wychowawcze
- wcześniejsze emerytury
z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki.
Dotychczas dla
społeczeństwa polskiego rodzina przedstawiała dużą wartość. W czasie
przemian społecznych, jakim podlegało w ostatnich latach nasze
państwo, pojawiające się problemy społeczne obniżały znaczenie
rodziny.
Jednakże musimy mieć
świadomość, iż w ogólnym chaosie, bo tak można określić polską
sytuację polityczną, gospodarczą i społeczną, rodzina jest
podstawowym czynnikiem stabilizacji, oparcia duchowego
i materialnego dla jednostki.
Mimo iż działania społeczeństwa powinny zmierzać ku umacnianiu rodziny, to jednak obserwujemy, że problemy społeczne często wręcz degradują rolę rodziny. W tej sytuacji ważna jest świadomość rodziców o konieczności walki o swoją rodzinę poprzez pielęgnowanie dobrych relacji tam panujących, stwarzanie w niej atmosfery miłości, bezpieczeństwa i akceptacji. Może być to często bardzo trudne, biorąc pod uwagę problemy, z jakimi borykamy się każdego dnia, jednak niezaprzeczalnie te starania będą w przyszłości procentowały szczęściem członków rodziny, ich prawidłowym rozwojem, pełną realizacją i poczuciem spełnienia. mgr Katarzyna Augustyniak
|